ممتحنه بودن حضرت فاطمه(س)

در تعقيب نماز صبح روز يكشنبه در مورد حضرت فاطمه (س) ميگوييم :السّلامُ عليكِ يا ممتحنـةُ اِمتحنكِ الّذي خلَقَكِ فَوَجَدَكِ لِما اِمتحنكِ صابرةً أنا لكِ مصدّقٌ صابرٌ عَلي ما اَتي بهِ اَبوكِ و وصيُّهُ صلواتُ اللهِ عليهِما و أنا أسئَلُكِ إِن كنتُ صدَّقتُكِ اِلّا اَلحَقتَني بتَصديقِي لَهُما،لِتُسِرَّ نَفسي فَاشهَدي اَنّي ظاهرٌ بِوِلايتكِ و وِلايةِ آلِ بَيتِكِ صَلواتُ اللهِ عَليهِم اَجمَعينَ. 1-منظور از امتحان چيست؟ 2-چگونه حضرت در اين امتحان صابر بوده اند؟ 3- چگونه و چرا قبل از مخلوقات خلق شده اند؟

119140518025.preview.jpg

امام باقر(ع) فرمودند: « إِذَا صِرْتَ إِلَى قَبْرِ جَدَّتِكَ فَاطِمَةَ ع فَقُلْ يَا مُمْتَحَنَةُ امْتَحَنَكِ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكِ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَكِ فَوَجَدَكِ لِمَا امْتَحَنَكِ صَابِرَةً ... ــــ چون به قبر جدّه ات فاطمه (ع) رسيدي بگو: اي امتحان شده اي كه امتحان نموده است تو را خدايي كه خلق كرد تو را قبل از اينكه خلق كند تو را ؛ پس تو را صابر يافت براي آنچه كه امتحانت نمود » (تهذيب‏الأحكام،ج6،ص9،باب 3)
ـ « خَلَقَكِ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَكِ »
يعني خداوند متعال قبل از آنكه به تو خلقت مادّي دهد تو را به خلقت نوري خلق نمود. ديگر مردمان، اوّلين تمايزي كه يافتند و وجود شخصي پيدا كردند ، بعد از خلقت آدم (ع) بود كه وجود ذرّي آنها در صلب آدم (ع) خلق گرديد و از آن هنگام تا رسيدن به صلب پدر خودشان و انتقال به رحم مادر خودشان ، همواره در سير بودند ؛ و فرد مذكوري نبودند. امّا برخي از انسانها مثل اهل بيت و انبياء (ع) حتّي در عالم ملكوت و جبروت و فوق آن نيز وجود متمايز و شخصي داشتند ؛ لكن به وجود نوري ؛ و نور ديگر مردمان در نور آن بزرگواران مستتر بود. كما اينكه در رتبه اي از هستي ، حتّي انبياء (ع) نيز وجود نوري متمايز نداشته اند و نور وجودشان در نور اهل بيت (ع) مستهلك بوده ؛ و باز انوار ائمه (ع) و فاطمه زهرا(س) در رتبه هاي آغازين هستي در نور علي (ع) مكنون بود ؛ و نور خود اميرمومنان(ع) در نور رسول الله (ص) فاني بود ؛ و اوّل وجود نوري كه به شخصه خلقت يافت ، نور رسول اكرم (ص) بود.
« عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قُلْتُ لَهُ لِمَ سُمِّيَتْ فَاطِمَةُ الزَّهْرَاءُ زَهْرَاءَ فَقَالَ لِأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَلَقَهَا مِنْ نُورِ عَظَمَتِهِ فَلَمَّا أَشْرَقَتْ أَضَاءَتِ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ بِنُورِهَا وَ غَشِيَتْ أَبْصَارُ الْمَلَائِكَةِ وَ خَرَّتِ الْمَلَائِكَةُ لِلَّهِ سَاجِدِينَ وَ قَالُوا إِلَهَنَا وَ سَيِّدَنَا مَا لِهَذَا النُّورِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِمْ هَذَا نُورٌ مِنْ نُورِي أَسْكَنْتُهُ فِي سَمَائِي خَلَقْتُهُ مِنْ عَظَمَتِي أُخْرِجُهُ مِنْ صُلْبِ نَبِيٍّ مِنْ أَنْبِيَائِي أُفَضِّلُهُ عَلَى جَمِيعِ الْأَنْبِيَاءِ وَ أُخْرِجُ مِنْ ذَلِكَ النُّورِ أَئِمَّةً يَقُومُونَ بِأَمْرِي يَهْدُونَ إِلَى حَقِّي وَ أَجْعَلُهُمْ خُلَفَائِي فِي أَرْضِي بَعْدَ انْقِضَاءِ وَحْيِي‏ ـــــــ جابر مى‏گويد: محضر مبارك امام صادق عليه السّلام عرض كردم: براى چه فاطمه زهراء سلام اللَّه عليها به زهراء موسوم گرديد؟ حضرت فرمودند: زيرا حقّ عزّ و جلّ او را از نور عظمت خودش آفريد، و هنگامى كه نور وجود فاطمه سلام اللَّه عليها درخشيد آسمانها و زمين به نورش روشن شده و ديدگان فرشتگان از شدّت نورش بسته شد و تمام ملائكه ، حقّ تبارك و تعالى را سجده نموده و عرض كردند: اي اله و معبود ما و سرور و مولاى ما ! اين نور چه خصوصيّتى دارد كه اين قدر تابان و روشن است؟ خداوند متعال به آنها وحى فرمود: اين نور از نور من است كه در آسمان ساكنش كرده‏ام آن را از عظمت خويش آفريدم ، آن را از صلب پيامبرى از پيامبران كه بر تمام انبياء برتريش داده‏ام خارج خواهم ساخت و از اين نور پيشوايانى را بيرون مى‏آورم كه به امر من قيام مى‏كنند و مردم را به طرف من هدايت مى‏نمايند ، اين پيشوايان را پس از انقطاع وحى خلفاي خود در زمين قرار مى‏دهم.» (علل الشرائع ، ج‏1 ،ص180 )

اين حديث شريف اشاره دارد به خلقت ملكوتي حضرت فاطمه زهرا (س) كه قبل از خلقت مادّي حضرتش بوده است ؛ امّا بعد از خلقت ملائك جبروتي. البته آن حضرت را خلقتي قبل از اين رتبه نيز بوده است كه ملائك را از آن دركي نيست.

« عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ بَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ ص صَلَّى صَلَاةَ الْفَجْرِ ثُمَّ اسْتَوَى فِي مِحْرَابِهِ كَالْبَدْرِ فِي تَمَامِهِ فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ رَأَيْتَ أَنْ تُفَسِّرَ لَنَا هَذِهِ الْآيَةَ قَوْلَهُ تَعَالَى فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِينَ فَقَالَ النَّبِيُّ ص أَمَّا النَّبِيُّونَ فَأَنَا وَ أَمَّا الصِّدِّيقُونَ فَعَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَ أَمَّا الشُّهَدَاءُ فَعَمِّي حَمْزَةُ- وَ أَمَّا الصَّالِحُونَ فَابْنَتِي فَاطِمَةُ وَ وَلَدَاهَا الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ فَنَهَضَ الْعَبَّاسُ مِنْ زَاوِيَةِ الْمَسْجِدِ إِلَى بَيْنِ يَدَيْهِ ص وَ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَ لَسْتُ أَنَا وَ أَنْتَ وَ عَلِيٌّ وَ فَاطِمَةُ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ مِنْ يَنْبُوعٍ وَاحِدٍ قَالَ ص وَ مَا وَرَاءَ ذَلِكَ يَا عَمَّاهْ قَالَ لِأَنَّكَ لَمْ تَذْكُرْنِي حِينَ ذَكَرْتَهُمْ وَ لَمْ تُشَرِّفْنِي حِينَ شَرَّفْتَهُمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص يَا عَمَّاهْ أَمَّا قَوْلُكَ أَنَا وَ أَنْتَ وَ عَلِيٌّ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ مِنْ يَنْبُوعٍ وَاحِدٍ فَصَدَقْتَ وَ لَكِنْ خَلَقَنَا اللَّهُ نَحْنُ حَيْثُ لَا سَمَاءَ مَبْنِيَّةَ وَ لَا أَرْضَ مَدْحِيَّةَ وَ لَا عَرْشَ وَ لَا جَنَّةَ وَ لَا نَارَ كُنَّا نُسَبِّحُهُ حِينَ لَا تَسْبِيحَ وَ نُقَدِّسُهُ حِينَ لَا تَقْدِيسَ فَلَمَّا أَرَادَ اللَّهُ بَدْءَ الصَّنْعَةِ فَتَقَ نُورِي فَخَلَقَ مِنْهُ الْعَرْشَ فَنُورُ الْعَرْشِ مِنْ نُورِي وَ نُورِي مِنْ نُورِ اللَّهِ وَ أَنَا أَفْضَلُ مِنَ الْعَرْشِ ثُمَّ فَتَقَ نُورَ ابْنِ أَبِي طَالِبٍ فَخَلَقَ مِنْهُ الْمَلَائِكَةَ فَنُورُ الْمَلَائِكَةِ مِنْ نُورِ ابْنِ أَبِي طَالِبٍ وَ نُورُ ابْنِ أَبِي طَالِبٍ مِنْ نُورِ اللَّهِ وَ نُورُ ابْنِ أَبِي طَالِبٍ أَفْضَلُ مِنَ الْمَلَائِكَةِ وَ فَتَقَ نُورَ ابْنَتِي فَاطِمَةَ مِنْهُ فَخَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ فَنُورُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ مِنْ نُورِ ابْنَتِي فَاطِمَةَ وَ نُورُ فَاطِمَةَ مِنْ نُورِ اللَّهِ وَ فَاطِمَةُ أَفْضَلُ مِنَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ ثُمَّ فَتَقَ نُورَ الْحَسَنِ فَخَلَقَ مِنْهُ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ فَنُورُ الشَّمْسِ وَ الْقَمَرِ مِنْ نُورِ الْحَسَنِ وَ نُورُ الْحَسَنِ مِنْ نُورِ اللَّهِ وَ الْحَسَنُ أَفْضَلُ مِنَ الشَّمْسِ وَ الْقَمَرِ ثُمَّ فَتَقَ نُورَ الْحُسَيْنِ فَخَلَقَ مِنْهُ الْجَنَّةَ وَ الْحُورَ الْعِينَ فَنُورُ الْجَنَّةِ وَ الْحُورِ الْعِينِ مِنْ نُورِ الْحُسَيْنِ وَ نُورُ الْحُسَيْنِ مِنْ نُورِ اللَّهِ وَ الْحُسَيْنُ أَفْضَلُ مِنَ الْجَنَّةِ وَ الْحُورِ الْعِينِ ثُمَّ إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ الظُّلْمَةَ بِالْقُدْرَةِ فَأَرْسَلَهَا فِي سَحَائِبِ الْبَصَرِ فَقَالَتِ الْمَلَائِكَةُ سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبَّنَا مُذْ عَرَفْنَا هَذِهِ الْأَشْبَاحَ مَا رَأَيْنَا سُوءاً فَبِحُرْمَتِهِمْ إِلَّا كَشَفْتَ مَا نَزَلَ بِنَا فَهُنَالِكَ خَلَقَ اللَّهُ تَعَالَى قَنَادِيلَ الرَّحْمَةِ وَ عَلَّقَهَا عَلَى سُرَادِقِ الْعَرْشِ فَقَالَتْ إِلَهَنَا لِمَنْ هَذِهِ الْفَضِيلَةُ وَ هَذِهِ الْأَنْوَارُ فَقَالَ هَذَا نُورُ أَمَتِي فَاطِمَةَ الزَّهْرَاءِ فَلِذَلِكَ سُمِّيَتْ أَمَتِيَ «1» الزَّهْرَاءَ لِأَنَّ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرَضِينَ بِنُورِهَا ظَهَرَتْ وَ هِيَ ابْنَةُ نَبِيِّي وَ زَوْجَةُ وَصِيِّي وَ حُجَّتِي عَلَى خَلْقِي أُشْهِدُكُمْ يَا مَلَائِكَتِي أَنِّي قَدْ جَعَلْتُ ثَوَابَ تَسْبِيحِكُمْ وَ تَقْدِيسِكُمْ لِهَذِهِ الْمَرْأَةِ وَ شِيعَتِهَا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ فَعِنْدَ ذَلِكَ نَهَضَ الْعَبَّاسُ إِلَى عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ وَ قَبَّلَ مَا بَيْنَ عَيْنَيْهِ وَ قَالَ يَا عَلِيُّ لَقَدْ جَعَلَكَ اللَّهُ حُجَّةً بَالِغَةً عَلَى الْعِبَادِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَة ــــــــــــــ انس بن مالك گفت: يك روز پيامبر اكرم به نماز صبح اشتغال داشت در محراب ايستاد چون ماه تابان ؛ عرض كردم اگر صلاح بدانيد اين آيه را براى ما تفسير فرمائيد: « فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِينَ. » فرمودند: منظور از پيامبران من هستم ، صديقين علي بن ابى طالب است و امّا شهدا عمويم حمزه و امّا صالحين دخترم زهرا و فرزندانش حسن و حسين مي باشند. عباس (عموي پيامبر) از گوشه مسجد به خدمت پيامبر اكرم آمده گفت: مگر من و شما و علي و فاطمه و حسن و حسين از يك سرچشمه نيستيم؟ فرمودند: منظورت چيست عمو جان؟ عرض كرد: زيرا مرا نام نبردى و به اين مقام مفتخر نكردى. فرمود عمو جان اينكه گفتى من و تو و علي و حسن و حسين از يك سرچشمه هستيم صحيح است ولى خداوند ما را موقعى آفريد كه نه آسمان افراشته و نه زمين گسترده و نه عرش و نه بهشت و نه جهنم بود ؛ ما او را تسبيح و تقديس مي كرديم هنگامى كه تسبيح و تقديسى وجود نداشت. وقتى خدا اراده كرد ابتداى آفرينش را نور مرا شكافت و از آن عرش را آفريد ؛ نور عرش از نور من است و نور من از نور خدا است. سپس نور علي بن ابى طالب را شكافت و از آن ملائكه را آفريد پس نور ملائكه از نور علي بن ابى طالب است و نور پسر ابى طالب از نور خدا است. نور دخترم فاطمه را شكافت و آسمانها و زمين را آفريد ؛ نور آسمانها و زمين از نور دخترم فاطمه است و نور فاطمه از نور خدا است ؛ و فاطمه برتر از آسمانها و زمين است. سپس نور حسن را شكافت و از آن خورشيد و ماه را آفريد ؛ پس نور خورشيد و ماه از نور حسن است و نور حسن از نور خدا است و حسن از خورشيد و ماه برتر است. آنگاه نور حسين را شكافت و از آن بهشت و حور العين را آفريد ؛ پس نور بهشت و حور العين از نور حسين است و نور حسين از نور خدا است و حسين از بهشت و حور العين برتر است. سپس خداوند به قدرت خود ظلمت را آفريد و آن را بر پرده ي چشمها افشاند ؛ ملائكه گفتند: سبوح و قدوسي اي پروردگار ما ؛ خدايا از وقتى اين اشباح را شناخته ايم چيز بدى مشاهده نكرديم تو را سوگند مي دهم به مقام آنها كه اين گرفتارى را از ما برطرف فرما ! در اين موقع خداوند قنديل‏هاى رحمت را آفريد و بر سرادق عرش آويخت. گفتند خدايا اين فضيلت و نورها از كيست ، خطاب نمود اين نور كنيزم فاطمه زهرا است به همين جهت او را زهرا (نوراني) ناميدم ؛ چون آسمانها و زمين به واسطه ي نور او پديدار شد. او دختر پيامبرم و همسر وصىّ او و حجّت من بر خلق است. شما را گواه مي گيرم كه ثواب تسبيح و تقديس شما را به اين بانو و شيعيانش دادم تا روز قيامت. در اين موقع عباس از جاى خود حركت كرد و پيشانى علي بن ابى طالب را بوسيده و گفت: يا علي خدا تو را حجّت بالغه بر مردم قرار داده تا روز قيامت.» ( بحار الأنوار ، ج‏25 ،ص 17 )

بخشي از اين حديث شريف اشاره به نور جبروتي حضرتش دارد و بخشي ديگر از نور ملكوتي حضرتش سخن مي گويد.

امام صادق (ع) در تفسير آيه 35 نور فرمودند: « فِي قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكاةٍ فَاطِمَةُ ع فِيها مِصْباحٌ الْحَسَنُ الْمِصْباحُ فِي زُجاجَةٍ الْحُسَيْنُ الزُّجاجَةُ كَأَنَّها كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ فَاطِمَةُ كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ بَيْنَ نِسَاءِ أَهْلِ الدُّنْيَا يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبارَكَةٍ إِبْرَاهِيمُ ع زَيْتُونَةٍ لا شَرْقِيَّةٍ وَ لا غَرْبِيَّةٍ لَا يَهُودِيَّةٍ وَ لَا نَصْرَانِيَّةٍ يَكادُ زَيْتُها يُضِي‏ءُ يَكَادُ الْعِلْمُ يَنْفَجِرُ بِهَا وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نارٌ نُورٌ عَلى‏ نُورٍ إِمَامٌ مِنْهَا بَعْدَ إِمَامٍ يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ يَشاءُ يَهْدِي اللَّهُ لِلْأَئِمَّةِ مَنْ يَشَاءُ وَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثالَ لِلنَّاسِ ــــــــــ « خدا نور آسمانها و زمين است، حكايت نور او چون فانوسى است» آن فانوس فاطمه عليها السلام است «كه در آن فانوس چراغي است» آن چراغ حسن است «چراغ در آبگينه است» آبگينه حسين است «آبگينه مانند اختر درخشانى است» آن اختر درخشان فاطمه است در ميان زنان جهان «از درخت پر بركتى برافروزد» آن درخت حضرت ابراهيم (ع) است «درخت زيتونى است نه شرقي و نه غربي» يعني نه يهودى و نه نصرانى «كه نزديك است روغنش برافروزد» نزديك است علم از آن بجوشد «اگر چه آتشى به او نرسد، نوري است روى نورى» از فاطمه امامى پس از امامى آيد «خدا هر كه را خواهد به نور خود رهبرى كند» هر كه را خدا خواهد به امامان رهبرى كند «و خدا براى مردم مثلها مي زند»» (الكافي، ج‏1، ص: 195 )

در اين حديث شريف نيز به دو مقام از مقامات نوري حضرتش اشارت رفته است كه يكي فوق انوار يازده امام معصوم (ع) مي باشد و ديگري مادون آن و فوق مقام نوري حضرت ابراهيم (ع). امّا شرح اين امور را بايد در كلاس رسمي عرفان نظري جست. همين اندازه گفته شود كه حضرتش از جهتي ذرّيّه ي ابراهيم (ع) و از جهتي مادر اوست ؛ همانگونه كه مراتبي از وجود رسول الله (ص) پدر حضرت فاطمه(س) مي باشد و مراتبي از وجود حضرت صدّيقه ي كبري مادر پدر خويش مي باشد. لذا حضرتش را «امّ ابيها» گفته اند.

ـ « يَا مُمْتَحَنَةُ امْتَحَنَكِ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكِ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَكِ »
در لغتنامه لسان العرب گفته است:« أَصل المَحْنِ: الضَّرْبُ بالسَّوْط . و امتَحَنتُ الذهب و الفضة إِذا أَذبتهما لتختبرهما حتى خَلَّصْتَ الذهب و الفضة»( اصل كلمه محن به معني زدن با شلاق است. و وقتي طلا و نقره را ذوب كردي تا آن دو را آزمايش كني و از خلوص آن دو باخبر شوي مي گويي امتحان كردم طلا و نقره را.) و گفته است :« امتَحن القولَ: نظر فيه و دَبَّره‏ ... و امتَحْنتُه: بمنزلة اختبرته و ابتَلَيْتُه. »( سخن را امتحان كرد يعني در آن نظر كرد و تدبّر نمود. و آن را امتحان كردم به معني از او خبر گرفتم و آن را آزمايش كردم است.»
در فرهنگ ابجدي گفته است : « مَحَنَ مَحْناً الفضّةَ: نقره را پاك و خالص نمود. مَحَنَ مَحْناً الأديم: پوست دباغى شده را نرم و پهن كرد. مَحَنَ مَحْناً البِئرَ: خاك و گل را از چاه بيرون آورد. »
بنا بر اين در امتحان و ابتلاء فقط جنبه خبر يافتن لحاظ نشده بلكه مطلوبيّت نيز در آن ملحوظ است. يعني امتحان و ابتلا فقط و فقط براي خبردار شدن نيست ؛ بلكه امتحان كننده مي خواهد از راه امتحان ، شيء مطلوب و خالص را به دست آورد. وقتي كسي را شلاق مي زنند مراد اين است كه او را اصلاح كنند لذا كلمه محن در اين مورد به كار مي رود. همچنين طلا و نقره را ذوب مي كنند تا ناخالصي آن ظاهر شود و طلا و نقره خالص به دست آيد ؛ لذا در اين مورد نيز واژه امتحان به كار مي رود. امتحان سخن نيز براي اين است كه سخن ارزشمندي حاصل شود. دباغي پوست را نيز امتحان مي گويند چون در اثر دباغي ، پوست نرم و لطيف مي شود. معلّم هم كه دانش آموز را امتحان مي كند صرفاً براي آگاه شدن از ميزان اطلاعات دانش آموز نيست ؛ بلكه غرض اصلي امتحان ، اين است كه دانش آموزان وادار به درس خواندن شوند و رشد كنند. و كساني به كلاس بالاتر روند كه مراتب پايينتر را به خوبي ياد گرفته اند. لذا بسياري اوقات معلّمين ، امتحان ميان ترمي مي گيرند و چه بسا شاگردان را تهديد مي كنند كه نمره ميان ترمشان را در نمره ترم آنها دخالت خواهند داد ؛ ولي در عمل چنين نمي كنند. چون مقصودشان صرفاً تحريك نمودن دانش آموزان به درس خواندن است.
بنا بر اين ، از آنجايي كه با برهان اثبات شده كه خداوند متعال كمال محض است و جهل در او راه ندارد ،لذا در امتحان او جنبه ي خبر گرفتن را بايد كنار گذاشت. پس امتحان خدا فقط براي اغراضي است كه به امتحان شونده بر مي گردد نه به امتحان كننده. و اين اغراض بسته به افراد مختلف، متفاوت است. امتحان انبياء و ائمه و اولياء براي اين است كه كمالات وجودي آنها براي ديگران آشكار گردد. و براي مومنين عادي وسيله ي خالص شدن از شركهاي خفي است ؛ همانگونه كه آتش با ذوب نمودن سنگ طلا ، ناخالصي آن را جدا مي كند ، و در نهايت طلايي خالص حاصل مي شود. امتحان الهي براي عدّه اي نيز تنبيه است تا شايد به راه راست بازگردند.
حضرت على عليه السّلام فرمودند: « إِنَّ الْبَلَاءَ لِلظَّالِمِ أَدَبٌ وَ لِلْمُؤْمِنِ امْتِحَانٌ وَ لِلْأَنْبِيَاءِ دَرَجَةٌ وَ لِلْأَوْلِيَاءِ كَرَامَة ـــــــــ بلا و گرفتارى براى ستمگر ادب است ، و براى مؤمن امتحان ، و براى پيامبران درجه و براى اولياء كرامت مي باشد.» (بحار الأنوار ، ج‏64 ،ص235)
يعني خداوند متعال با مصائب و بلايا ستمگران را مجازات مي كند تا شايد ادب شوند و از ظلم خود باز گردند. مؤمنان را گرفتار بلايا مي كند تا امتحانشان نمايد ؛ و امتحان نيز براي شكوفا ساختن استعدادهاي الهي است. امّا انبياء كه ظلمي ندارند و استعدادات الهي آنها نيز شكوفاست ، به سبب بلايا ، اوصاف كمال موجودشان قويتر و شديدتر مي گردد ؛ لذا بلا براي آن بزرگواران موجب ارتقاء درجه است. بر همين اساس بود كه خداوند متعال حضرت ابراهيم را در انواع سختي ها قرار داد تا به مقام امامت نائل گردد. « وَ إِذِ ابْتَلى‏ إِبْراهيمَ رَبُّهُ بِكَلِماتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قالَ إِنِّي جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً قالَ وَ مِنْ ذُرِّيَّتي‏ قالَ لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمينَ ــــــ و (به خاطر آوريد) هنگامى را كه خداوند، ابراهيم را با امور گوناگونى آزمود. و او به خوبى از عهده ي اين آزمايشها برآمد. خداوند به او فرمود: «من تو را امام و پيشواى مردم قرار دادم» ابراهيم عرض كرد: «از دودمان من نيز » خداوند فرمود: «پيمان من، به ستمكاران نمى‏رسد.» (البقرة:124)
امّا براي اولياء الهي ، بلا و گرفتاري نشان بزرگواري آنهاست ؛ يعني موجب مي شود كه بزرگواري موجود آنها ظهور خارجي يابد و مردم ، بزرگواري و عظمت روحي آنها را در بلايا مشاهده نمايند ؛ يا گرفتاري در بلاياي عظيم نشان مي دهد كه آنها مورد توجّه خاصّ خدا هستند ؛ چرا كه در پيشگاه خداوند متعال هر كه مقرّبتر است ، جام بلا بيشترش مي دهند. البته دقّت شود! جام بلايي كه ناشي از سوء اختيار خودش شخص نباشد.
امّا امتحاني كه قبل از خلقت دنيايي صورت مي گيرد ، يقيناً نمي تواند براي تكامل باشد ؛ چرا كه تكامل اوّلاً فرع بر حركت است ؛ كه اختصاص به عالم مادّه دارد. ثانياً تكامل در قوس صعود معني دارد نه در قوس نزول كه قوس خلقت است. پس امتحان در قوس نزول فقط به اين غرض مي تواند باشد كه كرامات ذاتي موجود امتحان شونده براي خلائق آشكار شود. لذا خداوند متعال با امتحان نمودن اهل بيت (ع) و مِن جمله حضرت فاطمه زهرا(س) و ديگر انبياء (ع) ، قبل از خلقت دنيايي ، به موجودات عالم و از جمله ملائك نشان داد كه اينان ذاتاً صاحب كرامت مي باشند ؛ و تنها اينانند كه قابليّت ذاتي براي هدايت نمودن خلق را دارند.
اگر در روايات فوق الذكر نظر فرماييد اين معنا به وضوح ديده مي شود كه خداوند متعال با ظاهر نمودن آن انوار قدسي در عالم ملكوت و جبروت به ملائك نشان مي داد كه انوار حضرات معصومين (ع) چه مقام بلندي در نظام هستي دارند. كما اينكه در قضيّه ي ميثاق الست ، اوّل كساني كه به الوهيّت خداوند متعال شهادت دادند همين ذوات مقدّسه بودند. لذا از اين قضيّه نيز به عنوان امتحان ياد شده است ؛ امّا امتحان نه براي كسب كمال ؛ بلكه امتحان براي اظهار كمالات ذاتي. يك وقت سنگ طلا را امتحان مي كنند تا خالصش كنند ؛ يعني آن را مكرّر ذوب مي كنند تا به خلوص برسد ؛ و يك وقت هم طلا فروش ، پيش چشم مشتري طلاي 24 عيار را امتحان مي كند تا او مشاهده كند كه اين طلا خالص است و ناخالصي ندارد. خداوند متعال نيز انسان كامل را امتحان نمي كند تا كمالي براي او حاصل گردد ؛ چون كمالي از كمالات امكاني نيست كه انسان كامل نداشته باشد. پس آنها را امتحان مي نمايد تا كرامت (بزرگواري) ذاتي آنها را اظهار نمايد. لذا جريان عاشورا براي حاضران در آن صحنه امتحان بود تا كسب كمال نمايند ، امّا امام حسين (ع) فاقد كمالي نبود تا در اين صحنه بدان برسد ؛ بلكه اين صحنه كمالات وجودي حضرتش را براي جهانيان نمايان ساخت. ديگران امتحان دادند تا به مقام صبر و رضا برسند ولي امام حسين (ع) امتحان داد تا مقام صبر و رضاي او براي ديگران آشكار گردد تا كمال جويان، در مصداق كمال دچار انحراف نشوند.
امتحاناتي هم كه معصومين (ع) در قوس نزول داشته اند ، براي همين مقصود بوده است تا خلائق بدانند كه اينها ذاتاً لايق مقام هدايتگري مي باشند. همانگونه كه خداوند متعال آدم (ع) را آفريد و به او تعليم اسماء نمود و آنگاه كه ملائك منكر فضل او شدند ، خداوند متعال او را امر نمود كه : « ... يا آدَمُ أَنْبِئْهُمْ بِأَسْمائِهِمْ فَلَمَّا أَنْبَأَهُمْ بِأَسْمائِهِمْ قالَ أَ لَمْ أَقُلْ لَكُمْ إِنِّي أَعْلَمُ غَيْبَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ أَعْلَمُ ما تُبْدُونَ وَ ما كُنْتُمْ تَكْتُمُونَ ــــ اى آدم! آنان را از اسمائشان آگاه كن! هنگامى كه آنان را آگاه كرد، خداوند فرمود: آيا به شما نگفتم كه من، غيب آسمانها و زمين را مي دانم؟! و نيز مي دانم آنچه را شما آشكار مي كنيد، و آنچه را پنهان مي داشتيد» (البقرة:33) ؛ يعني خداوند متعال در ديدگاه ملائك حضرت آدم (ع) را آزمايش نمود تا بفهماند كه او چه قابليّتها و كمالات عظيمي دارد. به همين نحو اهل بيت (ع) را نيز در عوالم گوناگون در ديدگاه ملائك و انبياء و ذرّيّه ي آدم (ع) مورد آزمايش قرار داد تا بفهماند كه خالصتر و كاملتر از اينها مخلوقي نيست.

ـ « فَوَجَدَكِ لِمَا امْتَحَنَكِ صَابِرَةً »
يعني در اين امتحان، مقام صبر تو بر مخلوقات آشكار گشت؛ و خداوند متعال با اين امتحان، حقيقت صبوري را براي خلائق نمودار ساخت

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <br> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
3 + 0 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .