مصحف فاطمه عليها السلام‏

وقتى آغاز وصيت نامه امام راحل رحمه الله را مى‏خواندم، به نكته‏اى زيبا و دقيق برخوردم و آن سخن از مصحف فاطمه عليها السلام بود؛ كتابى كه از جانب خداوند متعال به زهراى مرضيه عليها السلام الهام شده است. اين نكته چند سؤال را در ذهن من ايجاد كرد: اگر مصحف به معناى قرآن است، پس مصحف فاطمه عليها السلام چيست؟ چه محتوايى دارد؟ مگر ممكن است جبرئيل بر غير پيامبر نازل شود؟ اين مصحف اكنون كجا است؟ خواهشمندم مرا راهنمايى كنيد.

پرسش 10.نكته زيبا و دقيقى كه ذهن و انديشه شما را به سوى چنين مقوله و پرسش‏هايى درباره آن معطوف داشته، پرداختن به نكته‏اى است كه از گذشته موضوع گفت‏وگوى عالمان و انديشمندان بوده است. ورود به اين مقوله، مستلزم بيان مسائلى است كه در ذيل بدان اشاره مى‏شود:
يك. چيستى مصحف‏
كلمه «مُصْحَف»، اكنون بيشتر به معناى «قرآن» به كار مى‏رود؛ اما در لغت به معناى مجموعه برگه‏هايى است كه ميان دو جلد، جمع آورى شده است و امروزه «كتاب» خوانده مى‏شود. «1» بنابراين، منظور از «مصحف فاطمه» كتاب آن حضرت است كه در بعضى از روايات اهل سنت نيز به آن اشاره شده است. راويانى چون «ابى‏بن كعب» وجود كتابى نزد حضرت فاطمه عليها السلام را تأييد كرده است. «2»
بدين ترتيب سخن كسانى مانند ايجى در مواقف و جرجانى در شرح مواقف- كه مدعى‏اند، شيعه به قرآنى منسوب به فاطمه عليها السلام كه غير از قرآن رايج ميان مسلمانان است، اعتقاد دارد- نادرست است و در عدم رجوع به روايات شيعه و نيز عدم دقّت در معناى مصحف ريشه دارد. «1»
درباره ماهيت اين مصحف در منابع شيعى، روايات فراوان وجود دارد. در اين احاديث، محتوا، حجم، زمان و كيفيت نگارش مصحف بيان شده است. البته در نگاه ابتدايى، اختلافاتى ميان اين روايات ديده مى‏شود؛ ولى با اندكى دقت، قابل توجيه است. «2» بعضى از روايات، مطالب آن را غير از مطالب قرآن دانسته‏اند. «3» بر اساس شمارى از احاديث، در اين كتاب، مطالبى چون وصيت حضرت زهرا عليها السلام «4»، مصيبت‏هاى فرزندان آن حضرت در طول زمان «5»، پيشگويى حوادث آينده «6» و تمام پادشاهانى كه بر زمين حكم خواهند راند «7»، نوشته شده است.
دسته‏اى از روايات نيز از اشتمال اين مصحف، بر تمام احكام حلال و حرام، سخن به ميان آورده است «8». بر اساس بعضى از احاديث، امام صادق عليه السلام حوادث تاريخى‏اى چون ظهور زنديقان را پيشگويى و گفتارش را به مصحف فاطمه، مستند كرده است. «9»
اين روايات با هم ناسازگار نيست؛ زيرا ممكن است همه مطالب ياد شده در آن مصحف، وجود داشته و هر روايت بخشى از محتواى آن را بيان كرده باشد.
دو. كيفيت نگارش مصحف‏
مهم‏ترين مطلب درباره اين مصحف، زمان و كيفيت نگارش آن و مسئله ارتباط حضرت زهرا عليها السلام با جبرئيل و ديگر فرشتگان الهى است. در چند روايت، آمده است: پيامبراكرم صلى الله عليه و آله مطالب را املا مى‏كرد و امام على عليه السلام مى‏نوشت. «1»
درباره سبب انتساب مصحف به فاطمه عليها السلام، مى‏توان گفت: آن كتاب نزد آن حضرت نگه‏دارى مى‏شد و يا او واسطه رسيدن بعضى از مطالب، به دست امام على عليه السلام بوده است.
در بعضى از روايات، مصحف، ره‏آورد املا و وحى مستقيم خداوند بر حضرت زهرا عليها السلام دانسته شده است «2». بر اساس روايات ديگر، بعد از وفات پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله، خداوند فرشته‏اى را نزد آن حضرت مى‏فرستاد تا در غم پدر، دلدارى اش دهد و وى را از مكان و جايگاه رسول خدا در بهشت آگاه سازد و با او درباره مطالب مختلف به گفت‏وگو بنشيند. حضرت فاطمه عليها السلام سخنان آن فرشته را به امام على عليه السلام منتقل مى‏كرد و آن حضرت آنها را به نگارش در مى‏آورد. «3» روايتى اين فرشته را جبرئيل عليه السلام معرفى كرده است. «4»
ميان اين احاديث نيز ناسازگارى وجود ندارد؛ زيرا مى‏توان گفت خداوند به وسيله فرشته‏اى از فرشتگان خود (جبرئيل)، با آن حضرت سخن گفته است و فاطمه زهرا عليها السلام بخشى از اين كتاب را به مطالب دريافتى از پدر بزرگوار خود و بخشى ديگر را به مطالب جبرئيل اختصاص داده بود.
سه. امكان نزول جبرئيل‏
اشكال ديگر روايات دسته اخير، قطع وحى پس از رسول اكرم است.
به عبارت ديگر مسلمانان معتقدند آن حضرت، خاتم پيامبران است و بعد از وفات ايشان، ارتباط ميان زمين و آسمان قطع و وحى منقطع گشته است.
حال چگونه فرشته بر حضرت زهرا عليها السلام نازل شده و با آن بزرگوار گفت و گو كرده است؟
در پاسخ گفتنى است: طبق آيات قرآن، نزول فرشته الهى و ارتباط خداوند با غير پيامبران، از طريق فرشتگان و وحى امكان‏پذير است؛ چنان كه آيات بسيارى از ارتباط فرشته با حضرت مريم سخن مى‏گويد «1» و خداوند ارتباط خود با مادر حضرت موسى را وحى مى‏خواند. «2» وقتى امكان اين ارتباط با زنانى چون مادر موسى و حضرت مريم پذيرفته شد، امكان و وقوع آن درباره حضرت فاطمه زهرا عليها السلام- كه از سوى پيامبر اكرم سرور همه زنان در همه زمان‏ها معرفى شده است- به طريق اولى پذيرفتنى مى‏نمايد. منظور از انقطاع وحى و قطع ارتباط زمين و آسمان بعد از پيامبراكرم صلى الله عليه و آله، قطع ارتباط ميان خداوندو فردى به عنوان پيامبر و مأمور ابلاغ است؛ نه عدم امكان ارتباط زمينيان با خداوند و فرشتگان.
بر اساس روايات شيعه، نوعى ارتباط ميان امامان معصوم و خداوند وجود دارد. «1» در روايات اهل سنت نيز بعضى از افراد «مُحَدَّث» معرفى شده‏اند؛ يعنى، كسانى كه با فرشتگان الهى نوعى ارتباط دارند و از آنها حديث دريافت مى‏كنند. «2»
چهار. مصحف نزد چه كسى است؟
براساس روايات شيعه، اين مصحف در زمان‏هاى مختلف، نزد امامان معصوم بوده است و از امامى به امام ديگر رسيده و جز آن بزرگان، كسى بدان دسترسى نداشته است. آنان با استفاده از آن، حوادثى را پيشگويى و احكامى را بيان كرده‏اند. «3»
در پايان گفتنى است: كتاب‏هايى كه اخيراً با عنوان صحيفة الزهرا منتشر شده، «4» با مصحف فاطمه تفاوت دارد؛ زيرا در اين كتاب‏ها عمدتاً دعاهاى منسوب به آن حضرت عليها السلام به چشم مى‏خورد؛ نه آنچه در روايات درباره مصحف فاطمه بيان شده است.
__________________________________________________
(1). بحارالانوار، ج 26، ص 66 و 97.
(2). اعيان الشيعه، ج 1، ص 314 و 315.
(3). بحارالانوار، ص 48- 38.
(4). مانند: اسعد عبود، صحيفة الزهرا عليها السلام؛ قيومى اصفهانى، جواد، صحيفة الزهرا عليها السلام.

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <br> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
2 + 1 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .