امام هادی علیه السلام و مسئله جبر و اختیار

موضع امـام هـادي(عليه السلام) درباره مسئله جبر و اختيار چه بوده است؟

jabr-ekhtiar-emamhadi.jpg
يكي از مباحث چالش برانگيز و اختلافي ميان عالمان مسلمان، مسئله جبر و اختيار است كه هنوز هم انديشه هاي بسياري را به خود مشغول داشته است. از سويي اهل حديث به دليل اعتقاد به قضا و قدر الهي و ناتواني از جمع اين اعتقاد با اختيار انسان، به جبرگرايي روي آوردند در حالي كه معتزله به آزادي مطلق انسان در افعال اختياري خويش باور داشتند و نقشي را براي قضا و قدر و اراده الهي در اين گونه افعال در نظر نمي گرفتند.اما شيعه اماميه بر اساس آموزه هاي امامان(عليهم السلام) بر اين باورند كه نه جبر و نه اختيار مطلق بلكه راه ميانه اي از هر دو را مي‏ پذيرد. امام هادي(عليه السلام) در جواب نامه اي كه اهل اهواز به ايشان ارسال نموده بودند در پاسخي مفصل و مستدل بر حقانيت امامت ائمه اطهار تأكيد نموده و با بياني دقيق و مستند به اعتقاد شيعه درباره جبر و تفويض پرداخته اند و مسئله ابتلاي مردم به اختلاف در دين و عقيده به جبر و تفويض را مطرح نمودند.
ايشان با اشاره به كلام نوراني امام صادق(عليه السلام) كه فرموده اند: «لا جَبْرَ وَلا تَفْويضَ ولكِنْ مَنْزِلَةٌ بَينَ الْمَنْزِلَتَين»[1] «(همانا) نه جبر است و نه تفويض بلكه جايگاهي است بين آن دو جايگاه» شروع به طرح جواب مي‏ فرمايد و هر دو نظريه را باطل، و نظريه صحيح را امري بين آن دو مي‏ داند و براي تثبيت مسئله مي‏ فرمايد: از امام صادق(عليه السلام) سؤال شد كه آيا خداوند، بندگان را بر انجام معاصي، مجبور مي‏ كند؟ حضرت فرمود: خداوند عادل تر از اين است كه چنين كند. سپس از حضرت(عليه السلام) سؤال شد كه آيا خداوند بندگان را به خود واگذاشته و كار را يكسره به آنها سپرده است؟ حضرت فرمودند: خداوند عزيزتر و مسلط تر از آن است كه چنين كند».
آن گاه مي‏ فرمايد: از امام صادق(عليه السلام) روايت شده است:
«(همانا) مردم در چگونگي اعتقاد به «قدر» سه دسته اند: گروهي بر اين باورند كه كارها، همه به آنان واگذار شده است. اينان خداوند را در تسلطش سست دانسته اند؛ لذا اين گروه در هلاكت اند. و گروهي گمان دارند كه خداوند، بندگان را بر انجام گناهان، مجبور مي‏ كند و آنان را به چيزهايي مكلف كرده است كه طاقت انجام آن را ندارند. اينها خداوند را در حكمش، ظالم دانسته اند و به خاطر همين، به هلاكت خواهند رسيد. و گروهي چنين معتقدند كه خداوند، بندگان را به قدر طاقت آنها مكلّف نموده است و به آنان بيش از طاقتشان دستور و فرمان نمي دهد. (اينها افرادي هستند)كه اگر كار نيكي انجام دهند سپاس خداوند را به جاي مي‏ آورند و اگر كار بدي از آنان سرزند، از خداوند طلب بخشش مي‏ كنند. اينان به اسلام حقيقي دست يافته اند».
امام هادي(عليه السلام) پس از ابطال هر دو نظريه افراطي و تفريطي، قول حق و نظر صائب را كه «امر بين الامرين» مي‏ باشد مطرح مي‏ نمايد:
«لكِنْ نَقُولُ: إِنَّ اللّهَ جَلَّ وَعَزَّ خَلَقَ الْخَلْقَ بِقُدْرَتِهِ وَ مَلَّكَهُمْ اِسْتِطاعَةَ تَعَبُّدِهِمْ بِها، فَاَمَرَهُمْ وَنَهاهُمْ بِما اَرادَ، فَقَبِلَ مِنْهُمُ اتِّباعَ أَمْرِهِ وَ رَضِي بِذلِكَ لَهُمْ، وَنَهاهُمْ عَنْ مَعْصِيتِهِ وَذَمّ مَنْ عَصاهُ وَ عاقَبَهُ عَلَيها»؛[2] لكن ما معتقديم كه خداوند با جلالت و عزيز، خلق را به نيروي خود آفريد و توانايي پرستش خود را به آنان داد و بدانچه خواست، آنان را امر و نهي كرد. پس پيروي آنان از امرش را قبول نمود و بدان راضي شد و آنان را از نافرماني خود بازداشت و هر كسي را كه مرتكب نافرماني او شد، نكوهش كرد و به خاطر نافرماني، عقوبت نمود.»
اين بيان نوراني در اوج اتهامات و اغواگري هايي بود كه در دامن ورود انديشه هاي غير الهي و نيز حاكميت برخي جاهلان و دني طلبان بر حوزه تبيين معارف ديني و محدود نمودن عالمان حقيقي ارائه گرديده است.

پی نوشت ها:
[1] بحارالانوار، ج 5،‌ باب 2، ص 68.
[2] همان، ص 345

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <br> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
4 + 10 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .