عصمت

گناه پيامبر صلى الله عليه و آله‏

در آيات اول سوره «فتح» آمده است: لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ؛ منظور از انتساب «ذنب» و گناه به پيامبر صلى الله عليه و آله چيست؟

قرآن مى‏فرمايد: إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ وَيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَ يَهْدِيَكَ صِراطاً مُسْتَقِيماً «4»؛ «به درستى كه ما برايت فتحى نمايان كرديم تا خداوند، آثار گناهانى كه بدهكار مشركان بودى [و به جهت آن تو را مستحق آزار و شكنجه مى‏دانستند]، از دل‏هاى آنان بزدايد- چه گذشته‏ات و چه آينده‏ات را- و نعمت خود را بر تو تمام نمود و به سوى صراط مستقيم رهنمونت كرد».

دسترسى به عصمت‏

طبق عقايد اسلامى، آيا كسى مى‏تواند به مقام عصمت پيامبران و امامان عليهم السلام يا فوق آنان برسد؟

از آنجا كه منشأ عصمت «اراده و اختيار» آدمى است «2»؛ هر انسان صاحب اراده‏اى، مى‏تواند با رياضت شرعى و تهذيب نفس، به مقام عصمت دست يابد. «عصمت» منحصر به پيغمبران و امامان معصوم عليهم السلام نيست «3»؛ چنان كه حضرت مريم عليها السلام، حضرت فاطمه عليها السلام و مخلصينى ديگر «4»- كه نه نبى بودند و نه امام- به مقام شامخ عصمت دست يافته‏اند. اما مقصود از عصمتِ پيامبران و امامان عليهم السلام، تنها عصمت از گناهان- آن هم پس از سنين متعارف بلوغ و تكليف نيست-؛ بلكه عصمت از سهو و خطا و از زمان طفوليت را نيز در بر مى‏گيرد. روشن است چنين عصمتى در امت اسلام، منحصر در چهارده معصوم عليهم السلام است. «5»

خطاى پيامبران عليهم السلام‏

آيا پيامبران اشتباه مى‏كنند؟ ظاهراً مفهوم اشتباه با گناه فرق دارد، پيامبران اشتباه مى‏كنند؛ ولى گناه نمى‏كنند؟

گفتنى است مفهوم سهو، خطا و نسيان، با «گناه» متفاوت است؛ زيرا، گناه با علم و اراده صورت مى‏گيرد؛ ولى سهو، خطا و نسيان چنين نيست. گناه همواره مخالفت با اوامر الهى است؛ ولى سهو، خطا و نسيان، امكان دارد گاهى‏
__________________________________________________
(1). زيارت «جامعه كبيره».
(2). انسان و خلافت الهى، صص 125- 155.
(3). مثنوى، دفتر سوم، ابيات 1548 و 1549.

عصمت در طفوليّت‏

آيا پيامبران در دوره كودكى نيز از عصمت برخوردارند؟ چرا؟

عصمت پيامبران و امامان عليهم السلام، از ابتداى تولد و حتى در رحم مادر است.
خداوند متعال از آنجا كه مى‏دانست عده‏اى از بندگانش، به اختيار خويش- هرچند با استعدادى در سطح ساير افراد- بيش از ديگران و در بالاترين حد ممكن، از استعداد خود بهره‏بردارى مى‏كنند؛ تفضلًا اين پاداش و موهبت ويژه را به آنان عطا فرمود و آنان را از علم و اراده‏اى برخوردار ساخت كه به واسطه آن، به «مصونيت كامل و مطلق» برسند. اعطاى اين موهبت، معلول شايستگى‏هاى آنان است؛ نه محصول استعداد جبرى ايشان. با توجه به تحليل «اصل عصمت»، مى‏توان دليل و چرايى عصمت در دوران كودكى معصومان را به دو وجه تقرير كرد:
يك. عصمت پاداشى‏

عصمت برای غیر از 14 نفس مقدس (ع)

آيا به جز 14 معصوم(ع) شخص ديگري معصوم است؟

از آن جا كه منشأ عصمت «اراده و اختيار» آدمى است پژوهشى در عصمت معصومان، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامى، چاپ اول، 1377، فصل سوم، صص 72 - 43.؛ هر انسان صاحب اراده‏اى، مى‏تواند با رياضت شرعى و تهذيب نفس، به مقام عصمت دست يابد. عصمت منحصر به پيغمبران و امامان معصوم(ع) نيست تفسير موضوعى قرآن كريم، ج 9، صص 20-22؛ علامه طباطبايى، ولايت نامه، ترجمه همايون همتى، تهران، اميركبير، چاپ اول، صص 58 - 48.؛ چنان كه حضرت مريم(س)، حضرت فاطمه(س) و مخلصينى ديگر علامه طباطبايى، الميزان، بيروت، مؤسسه الاعلمى للمطبوعات، ج 3، ص 205. - كه نه نبى بودند و نه امام - به مقام شامخ عصمت دست يافته‏اند.