معرفت شناسی

تعريف شناخت-مقام شهود

مقصود از شهود و شناخت چيست؟


1. شهود در لغت به معنی حاضر بودن و مشاهده حضوری داشتن است. مشاهده بر چند قسم است که عبارتند از : مشاهده ی حسّی ، مشاهده ی عقلی یا ذهنی و مشاهده ی قلبی . واژه ی شهود اگر در علوم عقلی و عرفانی به صورت مطلق و بدون قید به کار رود معمولاً مراد از آن مشاهده ی قلبی است. گاه مشاهده ی قلبی را شهود مستقیم ، و در مقابل ، مشاهدات حسّی و ذهنی یا عقلی را مشاهده ی غیر مستقیم و با واسطه نیز می گویند. چرا که در مشاهده ی حسّی عواملی چون نور و چشم و امثال این امور واسطه اند ؛ در مشاهده ی ذهنی و عقلی نیز صور ذهنی واسطه ی بین حقیقت مورد مشاهده و شخص شهود کننده هستند.

ناقص بودن عقل

آيا اين درست است که عقل ما ناقص است؟

پاسخ اجمالی: عقل انسان محدود است و نمی تواند تمام حقایق را به دست آورد و از همین جاست که وجود انبیاء ضرورت پیدا می کند. ولی باید توجّه داشت که محدود بودن به معنی نقص نیست. همچنین باید توجّه داشت که حساب عقل منطقی از حساب عقل عرفی جداست ، عقل عرفی همان وهم است که نام عقل به خود گرفته است.