معاد شناسی

تناسخ‏

در كتابى خواندم كه دانشمندان توانسته‏اند ثابت كنند روح يك انسان (قبل از تولدش)، متعلّق به يك انسان ديگر بوده است‏ و حتّى روانشناسان توانسته‏اند با روش هيپنوتيزم، اين فرضيه را آزمايش و تجربه كنند. آيا مى‏توان به اين امور و عقايد اطمينان كرد؟ آيا در روايات اسلامى نيز به اين موضوع (تسلسل روح) اشاره شده است؟

يكى از مباحث دشوار علمى، مسئله «تناسخ» است. تناسخ دو قسم است:
1. تناسخ مُلكى؛ به اين معنا كه نفس آدمى با رها كردن بدن مادى خود، به بدن مادى ديگرى وارد شود.

معاد جسمانی

در روز قيامت با توجه به اينکه گفته مي شود مردگان از گور برمي خيزند، آيا معاد جسماني است؟ در دوزخ آيا انسان جسم هم دارد و جسم انسان عذاب مي شود؟ با توجه به اينکه خداوند متعال جسم انسان را از گل آفريد و در بهشت قرار داد، آيا در بهشت انسان جسم هم دارد و اگر دارد مسائلي مانند خوردن و دفع کردن چگونه خواهد بود؟

پاسخ:

معاد جسمانى‏

آيا در قيامت، انسان فقط با روح خود محشور مى‏شود ، يا جسم و روح و اگر جسم و روح است، پس چه فرقى با اين دنيا دارد؟

براساس آيات قرآنى، مسئله معاد، كلى و عمومى بوده و تمام موجودات‏ - از جمله انسان- به سوى خداوند متعال بازخواهند گشت «1». اما چگونگى معاد، براساس آيات و روايات، هم جسمانى است و هم روحانى؛ يعنى، هم جسم انسان و هم روح آدمى به سوى خدا باز گشته و در محضر او، حاضر خواهد شد. از اين رو، پس از مرگ نه جسم آدمى معدوم مى‏شود و نه روح او.
براساس آيات قرآن، انسان در مقام يك موجود و قطعه‏اى از هستى، هيچ‏گاه معدوم نمى‏شود؛ بلكه متحوّل و دگرگون مى‏شود و براساس حركتى كه از آغاز پيدايش داشته، نتيجه آن را مى‏بيند.

فوايد فرجام انديشى

فوايد فرجام انديشى چيست؟

«فرجام انديشى»، فايده‏هاى متعددى دارد كه شمارش و شرح تفصيلى آن، در اين نوشتار نمى‏گنجد، از اين رو تنها به بعضى از فوايد آن اشاره مى‏شود:
1. دور انديشى‏
كسى كه به عاقبت و فرجام خود مى‏انديشد، مى‏كوشد جانب احتياط را رعايت كند تا دچار خسران و ضرر نگردد. اين انديشه و دغدغه فكرى، درباره آخر و پايان كار، انسان را وادار مى‏كند تا در جوانب كار، بيشتر بينديشد و اين مطالعه و احتياط، قهراً پيروزى شيرين كامى را براى او، به ارمغان مى‏آورد؛ چنان كه حضرت على عليه السلام فرمود: «پيروزى به دور انديشى است و دور انديشى، در به كارگيرى رأى است» «1»

2. تلاش علمى و عملى‏

تلقى انسان از فرجام‏ شناسی

از ديدگاه قرآن، انسان‏ها چه تلقى‏اى از فرجام خود دارند؟

در يك نگاه كلى، قرآن انسان‏ها را نسبت به آخرت دو دسته مى‏كند: دسته‏اى از مردم، زندگى دنيا را دوست داشته و به وراى آن توجّهى ندارند و در حقيقت فرجام زندگى خود را در همين دنيا جست‏وجو كرده، خواستار عاقبت دنيوى‏اند. خداوند براساس نظم و تدبير حاكم بر جهان، به بعضى از خواسته‏هاى آنان در اين دنيا پاسخ داده است؛ اما در سراى آخرت، سرافكنده و نكوهيده، وارد جهنم مى‏شوند!
در مقابل، كسانى هستند كه طالب آخرت‏اند و ايمان دارند كه پس از زندگى دنيايى، حياتى ارزشمند و جاودانه وجود دارد و از اين رو براى دستيابى به آن سعادت برين، در حدّ خود تلاش مى‏كنند.