قضا و قدر

دعا و صدقه موجب تغيير در علم خدا

آيا تغيير قضا و قدر بر اثر دعا و صدقه موجب تغيير در علم خدا نيست ؟

اين موضوع تنها به دعا مربوط نمي‏شود؛ بلكه در بسياري از موضوعات ديگر هم صادق است؛ مثلاً در روايات آمده است كه: «صله رحم موجب فزوني عمر مي‏گردد» و... . موضوع، چگونگي رابطه و سازگاري عمل اختياري ايشان، با علم قطعي و نافذ خداوند است. كليد حل اين معما در توجه به اين نكته است كه علم الهي نقشي در صدور فعل از ما ندارد؛ چنان كه علم ما به حادثه‏اي كه وقوع آن قطعي است، نقشي در حدوت آن فعل ندارد. اگر قضاي حتمي به وسيله دعا مرتفع مي‏گردد، هر دو يكسان معلوم علم الهي است؛ نه اين كه يكي اصل باشد و ديگري فرع.

قضا و قدر

در امور زندگى تا چه اندازه مى‏توان به قضا و قدر معتقد بود؟

ما بايد در تمام شؤون زندگي به قضا و قدر الهي اعتقاد داشته باشيم. مهم اين است كه تصور ما از قضا و قدر تصور صحيح و درستي باشد. ما در اينجا فقط به دو نكته مهم پيرامون اين مسأله اشاره مي‏كنيم.

تقدیر و روزي

كم و زياد شدن رزق تحت تأثير عوامل مختلف با تقدير ارزاق چگونه جمع مي‌شود ؟

در قرآن می فرماید هر گاه خداوند روزی را برای بندگانش وسعت بخشد در زمین طغیان و سرکشی و ستم می کنند ولو بسط الله الرزق لعباده لبغوا فی الارض و لذا به مقداری که می خواهد و مصلحت می بیند روزی را نازل می کند و لکن ینزل بقدر ما یشاء (1)

قضا و قدر الهی و اختیار انسان

تقدير خدا چيست؟ آيا اگر معتقد شويم كه انسان نمى‏تواند برخلاف تقدير كارى انجام دهد، لازمه‏اش جبر نيست؟ قضاى خدا چيست؟ و آيا اگر قضاء به معنى اتمام كار باشد، چگونه ممكن است كه افعال انسان اختيارى باشد؟

اين چهار پرسش از اساسى‏ترين سؤالاتى است كه با پاسخ‏دهى به آنها، مسأله مورد نظر حضرت‏عالى نيز روشن مى‏شود.
نخست به مسأله «تقدير» خدا و نسبت آن با اختيار انسان مى‏پردازيم. تقدير دو معنا دارد كه متناسب با آنها مى‏توان گفت تقدير دو نوع است:

1. تقدير علمى:
يعنى سنجش و اندازه. مقصود از تقدير علمى خدا اين است كه خدا مى‏داند كه هر چيزى در هر زمان و هر مكان به چه صورتى تحقق مى‏يابد. به بيان ديگر، تقدير علمى خدا يعنى علم خدا به فراهم شدن مقدمات و اسباب و شرايط پيدايش پديده‏ها و در پى آن، رخ دادن آنها.

رابطه قضا و قدر و اختيار انسان

معناى قضا و قدر الهى چيست؟ رابطه آن با كارهاى ارادى و اختيارى انسان چگونه است؟ آيا حوادثى كه در زندگى انسان اتفاق مى‏افتد، جزو قضا و قدر الهى و غير قابل پيشگيرى است؟

مسأله قضا و قدر همان مشيت الهى است كه در نظام هستى، هر چيز را با محاسبه دقيق و معين به طور قانون‏مند و سازوار در چارچوب نظام علت و معلول قرار داده است. شناخت صحيح مشيت خداوند و خواست انسان، مبتنى برداشتن تصور صحيح از مشيت خداوند در نظام جهان و انسان است. ترديدى نيست كه هيچ رخدادى در جهان، جز به مشيت خداوند اتفاق نمى‏افتد.
برگى كه از درخت ساقط مى‏شود و يا كارى كه از انسان سر مى‏زند، هر دو به مشيت خداوند است. اما چگونگى جريان مشيت در اين دو تفاوت دارد؛ زيرا انسان تفاوتى عمده واساسى با ديگر موجودات دارد و آن اينكه داراى اختيار است.