رابطه تکوینی خدا و خلق

دعا و عمل

اگر با دعا به خواسته هايمان مى رسيم، چه نيازى به كار و تلاش هست؟!

برخى مى پندارند دعا مى تواند به جاى اسباب و علل طبيعى بنشيند و از اين رو بهتر است به جاى تلاش و كوشش در به دست آوردن امرى يا جلوگيرى از وقوع پديده اى تنها دست بر دعا برداشت و كار را آسان كرد. اما اين توهّم است، زيرا خداوند متعال نظام هستى را بر اساس قوانين و سننى قرار داده است كه نمى توان بر خلاف آن حركت كرد.

خالق خدا

مگر نمى گويند كه هر چيزى آفريدگارى دارد، پس خالق خدا كيست؟

ابتدا بايد ديد اين گفته كه: «هر چيز و هر كسى خالق و علت پديد آورنده اى دارد»، قاعده اى، بدون ملاك است يا با ملاك؟ از سوى ديگر آيا خداوند متعال اين ملاك را دارد تا شامل اين قاعده گردد يا خير؟

روح خدا و موجودات‏

مى‏گويند خدا مجرد است و ما مى‏دانيم كه فرشتگان مجردند؟ آيا اين بدان معنا است كه جنس خدا و فرشتگان يكى است و اصولًا خدا چه جنسى دارد؟ آيا خداوند كه از روح خود به گِل انسان دميد، در بقيه حيوانات چه روحى قرار داده است؟ اينكه فطرت ما خدايى است؛ بنابراين خداپرستى يك امر فطرى مى‏باشد امّا مى‏دانيم كه حتى حيوانات، خدا را ستايش مى‏كنند؛ پس آيا روح آنها هم خدايى است، خواهشمندم توضيح دهيد؟

توجه به امور ذيل شما را در يافتن پاسخ صحيح يارى مى‏كند.
عوالم وجود
در عالم هستى، چهار عالم كلى تحقق دارد كه به تناسب شدت وجود، ترتيب يافته است:
يكم. عالم اسما و صفات كه «عالم لاهوت» ناميده مى‏شود. اين عالم، خبر از كمال و كمالات بى‏حد ذات حضرت حق مى‏دهد؛ چنان‏كه از تنزّه حضرت ذات و قدس و طهارت از هر نقص و عيب، و شائبه عدم، و نيستى، نداشتن و فقدان حكايت مى‏كند. به بيان ديگر اين عالم، عالم ظهور اسم و صفتى خاص و تعيّن خاصى از حضرت ذات است و جلوه‏اى از جلوه‏هاى آن.

معنای بازگشت به سوي خدا

«هو الاول و الاخر» (حديد، آيه 3) اين که موجود شدن موجودات عالم و اصلا همه چيز، از خداست و خدا مبدا آفرينش است، روشن و مفهوم است ولی اين که موجودات دوباره به او باز می گردند يعنی چه و ضرورت آن کدام است؟


در علم کلام در جواب این سوال گفته می شود: خدا کمال محض بوده و موجودات عالم همه ناقصند. و هر ناقصی طالب کمال خود است ؛ لذا همه موجودات طالب رجوع به سوی کمالات خدا (اسماء و صفات خدا) هستند ؛ چرا که کمال محض جامع کمالات همه موجودات است. لذا او آخر است به این معنی که کمالات او غایت موجودات عالم است.
این جواب گرچه در سطح خود خوب و درست است لکن عمومیّت بازگشت را نمی تواند توجیه نماید. چون غایت به این معنی تنها منحصر در موجودات مادّی است ، در حالی که طبق آیات قرآن کریم و روایات اهل بیت(ع) بازگشت به سوی خدا عمومیّت داشته شامل همه موجودات است ، چه مادّی و چه مجرّد(غیر مادّی).

خدا جزئی از عالم هستي!

مقصود از اين که خداوند جزئی از اجزاء عالم نيست، چيست؟ در اين عبارت عالم شمولش کدام بوده و جزئی از اجزاء عالم بودن، چرا برای خداوند متصور نيست؟


مراد از عالم ، سلسله نظام مخلوقات است که شامل سه عالم کلّی می شود که عبارتند از عالم عقول ، عالم مثال و عالم مادّه که عالم عقول منزّه از مادّه و آثار مادّه از قبیل شکل و رنگ و حرکت و زمان و ... است و عالم مثال اگر چه غیر مادّی است و حرکت و زمان در آن راه ندارد ولی برخی آثار جسمانیّات مثل شکل و رنگ و اندازه را داراست . این سه عالم که از کلّ آنها تعبیر به عالم خلقت می شود ، فعل خدا ، معلول خدا و مظهر اراده خدا هستند.
وقتی گفته می شود خدا جزئی از عالم نیست ، مقصود این است که خدا نه موجود مادّی است ، نه موجود مثالی است و نه موجود عقلی.