امام شناسی

جايگاه امامت‏

امامت از اصول اعتقادى است يا فروع عملى؟ نظر شيعه و سنى در اين باره چيست و چه نتايجى در پى دارد؟

ديدگاه شيعه‏
در نگاه عالمان شيعه به استناد پاره‏اى از نصوص و دلايل عقلى امامت مسأله‏اى كلامى و اعتقادى است. در اين نگرش فلسفه انگيزش انبياء با فلسفه نصب و تعيين امام از سوى خداوند يكى است و آنچه موجب مى‏شود كه خداوند پيامبرانى را براى هدايت بشر برگزيند، نيز ايجاب مى‏نمايد كه در دوران خاتميت امامانى را در راستاى عهده‏دارى تداوم و استمرار وظايف پيامبر نصب نمايد. برخى از نتايج اين ديدگاه اين است كه:
اولًا، امام به لحاظ آنكه جانشين پيامبر است بايد در همه فضايل، كمالات و سجاياى اخلاقى از عموم مردم برتر باشد. او بايد داراى مقام عصمت و مصونيت از گناه و خطا و بهره‏مند از علم وسيع باشد.

امامت و خاتميت‏

امامت چه نسبتى با خاتميت دارد، آيا با آن در تعارض نيست؟

امامت نه تنها تعارضى با خاتميت ندارد بلكه از لوازم شريعت خاتم مى‏باشد، براى روشن شدن مسأله بايد ابتدا معناى خاتميت، امامت و سپس شئون پيامبر و امام را مورد بررسى قرار داد:
خاتميت‏
ختم نبوت و شريعت در اسلام به اين معناست كه پس از پيامبر اسلام، ديگرى به رسالت مبعوث نخواهد شد و شريعت ديگرى جايگزين شريعت اسلام نمى‏شود.
قرآن مجيد به صراحت پيامبر اسلام را آخرين پيامبر خوانده و فرموده است: ما كانَ مُحَمَّدٌ أَبا أَحَدٍ مِنْ رِجالِكُمْ وَ لكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَ خاتَمَ النَّبِيِّينَ «1»؛ «محمد پدر هيچ يك از مردان شما نيست، او فرستاده خدا و آخرين پيامبر است».

نظام موروثى يا دمكراتيك‏ در امامت

يكى از دوستان اهل سنت مى‏گويد: امامت در شيعه نظام موروثى است‏ ، اما در اهل سنت براساس انتخاب مردم و دمكراتيك است، پاسخ آن چيست؟

ادعاى فوق نه با انديشه امامت نزد شيعه سازگارى دارد، نه با ديدگاه اهل سنت. توضيح اينكه:
يك. صرف وجود امامت در خاندان پيامبر مساوى با نظام موروثى نيست، زيرا در نظام سلطنتى موروثى معيار و ملاك ديگرى براى زمامدارى غير از وابستگى نسلى وجود ندارد و به صرف ارتباط و پيوستگى نسلى حاكم حق حكومت دارد، اما امامت شيعه دربردارنده يك نظام سياسى معيارگرا و شايسته‏سالار است. از نظر شيعه امامت منصبى است الهى و امام داراى شرايطى تعيين شده در شريعت مى‏باشد كه برخى از آنها عبارتند از:

قرآن و امامت‏

آيا قرآن به مسأله امامت پرداخته است؟ در مهندسى فكرى قرآن امامت چه جايگاهى دارد؟

امامت از امورى است كه قرآن مجيد بر آن اهتمام ويژه‏اى داشته و در موارد مختلفى به آن پرداخته است. آموزه‏هاى قرآن در اين باره فراوان و داراى ابعاد مختلفى است، از جمله مسائلى كه قرآن بر آن اهتمام ورزيده عبارتند از: مشروعيت الهى امام، منبع قانون‏گذارى، شرايط امام، مسائل مربوط به چگونگى ايجاد، كاربست و هزينه كرد قدرت سياسى، اهداف و غايات حكومت و جامعه دينى، اصول سياست داخلى و خارجى و ... «1».
برخى از آموزه‏هاى قرآن در اين باب عبارت است از:
يك. امامت برتر از نبوت‏

ديدگاه اهل سنت در رابطه با آيه اولى‏الامر

ديدگاه اهل سنت در رابطه با آيه اولى‏الامر چيست و چه نقدى بر آن وارد است؟

اهل سنت در تفسير آيه ياد شده گرفتار تشتت و اختلاف آراء گسترده‏اى شده‏اند. برخى از آنان اصل دلالت آيه بر ولايت معصوم را پذيرفته‏اند اما در مصداق‏شناسى مسأله آراء پراكنده و جمع‏ناپذيرى دارند كه به شرح زير است:
1. اولى‏الامر يعنى خلفاى راشدين،
2. صحابه پيامبر،
3. فرماندهان لشكر،
4. علماى اسلام و دانشمندان،
5. حكام و سلاطين،
6. مجمع اهل حل و عقد يعنى حُكّام، فرماندهان لشكر و افراد مورد وثوق امت اسلامى،
7. اجماع علماى امت اسلامى در مورد يك مسأله «1».
ارزيابى‏